Sinds 1 januari 2024 geldt in Nederland de Omgevingswet, die regels bundelt over bouwen, wonen, milieu en de inrichting van de leefomgeving. Voor huiseigenaren die een aanbouw of uitbouw willen plaatsen is kennis van de Omgevingswet belangrijk. De procedure van een vergunning aanvragen, de voorwaarden voor vergunningsvrij bouwen en andere zaken zijn namelijk aangepast. In dit artikel leggen we uit wat de Omgevingswet betekent voor verbouwen, aanbouwen en bijgebouwen.
Wat is de Omgevingswet?
De Omgevingswet is een Nederlandse wet met regels over bouwen, wonen, milieu en de inrichting van de leefomgeving. De wet geldt sinds 1 januari 2024. Met de Omgevingswet kunnen burgers, bedrijven en gemeenten snel zien wat wel en niet mag bij bouwplannen.
In het verleden waren er veel losse regels over bouwen en vergunningen, zoals de Wabo en Wet ruimtelijke ordening. Met de Omgevingswet zijn deze nu samengevoegd in één wet. Dit maakt het makkelijker om te begrijpen welke regels gelden als je wilt bouwen of verbouwen.
Ook waren er eerst verschillende instanties en procedures die het proces onduidelijk en soms langzaam maakten. In De Omgevingswet hebben gemeenten veel meer invloed gekregen. Deze hebben nu meer vrijheid om eigen regels te maken. Dit betekent ook dat regels per gemeente iets kunnen verschillen.
Wat verandert er door de Omgevingswet voor verbouwen?
Door de Omgevingswet verandert voor verbouwen vooral hoe regels worden toegepast en wie ze bepaalt. Procedures zijn aangepast en gemeenten hebben meer invloed gekregen op lokale bouwregels. De wet heeft veel bestaande regels rondom bouwen en vergunningen samengebracht in één systeem, maar niet grote veranderingen voor deze bouwregels van deze verschillende wetten doorgevoerd.
In de praktijk blijven de meeste basisregels voor verbouwen dus hetzelfde. Denk bijvoorbeeld aan regels over bouwen in de achtertuin, maximale afmetingen van bijgebouwen of vergunningvrij bouwen. Huiseigenaren moeten bij verbouwen daarom nog steeds controleren of je vergunningvrij mag bouwen, of je een omgevingsvergunning nodig hebt en welke lokale regels je gemeente heeft opgesteld. Het is door de Omgevingswet vooral belangrijk geworden om niet alleen naar landelijke regels te kijken, maar ook naar het omgevingsplan van je gemeente.
Hieronder bespreken we uitgebreid welke belangrijkste veranderingen de Omgevingswet voor bouwen en verbouwen heeft gebracht en waar je als huiseigenaar rekening mee moet houden.
Vergunningen werken anders dan vroeger
De vergunning voor bouwen heet nog steeds een omgevingsvergunning. Maar de manier waarop deze vergunning wordt geregeld, is veranderd door de Omgevingswet. Vroeger vielen veel vergunningprocedures onder de Wabo (Wet algemene bepalingen omgevingsrecht). Nu vallen deze onder de Omgevingswet. Voor huiseigenaren betekent dat vooral dat de procedure anders is ingericht. De aanvraag loopt nu via het Omgevingsloket. Deze aanvragen worden normaal gesproken digitaal ingediend, via DigiD (voor particulieren) of eHerkenning (voor een bedrijf).
Gemeenten bepalen meer regels via het omgevingsplan
Een belangrijke verandering in de Omgevingswet is dat gemeenten meer invloed hebben op lokale bouwregels, in plaats van de Rijksoverheid. Het bestemmingsplan dat vroeger werd gebruikt, is vervangen door het omgevingsplan. In dit omgevingsplan bepaalt de gemeente onder meer waar gebouwd mag worden, hoe groot een aanbouw mag zijn, hoe hoog een bijgebouw mag worden en welke functies gebouwen mogen hebben.
In de praktijk betekent dit dat de regels per gemeente kunnen verschillen, zoals de maximale hoogte van en aanbouw en de toegestane afstand tot de erfgrens. Het is daarom altijd verstandig om eerst te controleren wat jouw gemeente toestaat.
Nieuwe digitale vergunningcheck via het Omgevingsloket
Met de Omgevingswet is er ook een nieuw digitaal systeem: het Omgevingsloket. Via dit loket kun je controleren of je een vergunning nodig hebt voor je bouwplan. Dit wordt ook wel de vergunningcheck genoemd. Naast een vergunningscheck doen via het Omgevingsloket, kun je hier ook zien welke regels gelden voor jouw locatie en de vergunningsaanvraag indienen. Het systeem is onderdeel van het DSO (Digitaal Stelsel Omgevingswet). Het is de eerste stap voordat je begint met plannen maken voor bouwen of verbouwen.
Wanneer heb je een vergunning nodig voor een aanbouw onder de Omgevingswet?
In veel situaties heb je nog steeds een vergunning nodig voor een aanbouw of uitbouw. Dat geldt bijvoorbeeld vaak wanneer je een aanbouw aan de voorkant van de woning plaatst, je een grote uitbouw wilt bouwen, je buiten het bouwvlak wilt bouwen, de woning een monument is, of de woning in een beschermd stadsgezicht staat. In deze situaties moet je meestal een omgevingsvergunning aanvragen bij de gemeente. Meer informatie over vergunningen lees je op onze overzichtspagina over vergunningen.
Wanneer mag je vergunningsvrij bouwen volgens de Omgevingswet?
Ook de Omgevingswet biedt nog steeds de mogelijkheid van vergunningsvrij bouwen. Dit betekent dat je in bepaalde situaties geen vergunning nodig hebt voor een aanbouw of bijgebouw, wanneer je iets wilt veranderen in de fysieke leefomgeving. Voorbeelden van situaties waarin dit mogelijk is zijn een aanbouw aan de achterkant van de woning, een kleine schuur of berging en een overkapping in de tuin. Wel gelden er voorwaarden voor vergunningsvrij bouwen, zoals een maximale hoogte, maximale oppervlakte en dat bouwen binnen het erfgebied plaatsvindt. De exacte regels verschillen per situatie. Meer weten over hoeveel je precies zonder vergunning mag bouwen? Lees dan ook onze blogpost hoeveel m2 bouwen zonder vergunning aanvragen.
Wat betekent de Omgevingswet voor prefab aanbouwen?
Voor prefab aanbouwen gelden in de Omgevingswet dezelfde bouwregels als voor traditionele aanbouwen. Er is dus geen apart onderscheid tussen prefab en traditionele bouw. Of je een vergunning nodig hebt voor een prefab aanbouw hangt vooral af van de grootte van de aanbouw, de plaats op het perceel en de lokale regels van de gemeente. Dit zijn dezelfde voorwaarden als voor een traditionele aanbouw door een ‘normale’ aannemer.
Prefab aanbouwen hebben wel een paar praktische voordelen. Zo profiteer je van een kortere bouwtijd, minder bouwoverlast en een betere planning van de bouw. Daardoor kiezen steeds meer huiseigenaren voor een prefab aanbouw wanneer zij hun woning willen uitbreiden. Bij een prefab aanbouw door De Prefabriek helpen wij bovendien met het proces van een vergunning aanvragen, als een vergunning nodig blijkt te zijn in jouw situatie.
Praktische tips voor verbouwen onder de Omgevingswet
In de lijst hieronder benoemen we praktische zaken waar je op moet letten als je wilt verbouwen onder de Omgevingswet.
- Controleer het lokale omgevingsplan: Elke gemeente heeft een eigen omgevingsplan met lokale bouwregels. Controleer daarom altijd de maximale bouwhoogte, de toegestane oppervlakte en de toegestane afstand tot perceelgrenzen.
- Gebruik de vergunningcheck: Doe altijd eerst een vergunningcheck via het nieuwe Omgevingsloket. Zo weet je snel of je een vergunning nodig hebt.
- Let op perceelgrenzen: Veel bouwregels hebben te maken met de afstand tot de erfgrens. Dit is een veelvoorkomende reden waarom een vergunning nodig is.
- Overleg bij twijfel met de gemeente: Twijfel je over de regels of zit je in een mogelijk grijs gebied? Neem dan contact op met je gemeente voordat je begint met bouwen.
Belangrijk! Een aanvraag voor een vergunning kan soms juridisch ingewikkeld zijn en niet in alle gevallen worden toegewezen. De Prefabriek werkt in deze (vrij zeldzame) situaties samen met een externe partij van vergunningsexperts, die er alles aan zullen doen om je aanvraag goedgekeurd te krijgen. Meer weten over onze prefab aanbouwen en hoe wij jou kunnen ontzorgen? Neem contact op of kom langs in onze showroom.
Veelgestelde vragen
Wie via de Omgevingswet aanbouwen zonder vergunning wilt realiseren, moet rekening houden met regels die lokaal kunnen verschillen. Gemeenten hebben namelijk meer invloed gekregen op de algemene regels voor een vergunning aanvragen en vergunningsvrij bouwen.
Het bestemmingsplan is vervangen door het omgevingsplan. Lokale overheden (gemeenten en het waterschap) gebruiken dit plan om lokale bouwregels vast te leggen.
Je kunt dit controleren via de vergunningcheck in het Omgevingsloket. Hier zie je direct of je een vergunning moet aanvragen voor je bouwplan en ruimtelijke ontwikkeling.
